Хронология

Батырша тормышының төп даталары — чама белән 1710–1715 елларда туганнан алып 1762 елда Шлиссельбург кальгасында вафатына кадәр. Һәр вакыйга кыскача аңлатма белән бирелә.

1. 01

   чама белән 1710–1715 еллар

   Карыш авылында туу

   Татар-мишәр Карыш авылында (хәзер Башкортстанның Балтач районы Югары Карыш авылы) киләчәк Батырша туа. Төгәл дата билгесез: төрле чыганаклар 1710, 1711, 1715, шулай ук 1709 һәм 1717 елларны атый.

2. 02

   чама белән 1734–1744 еллар

   Тайсуган һәм Ташкичү мәдрәсәләрендә уку

   Габдеррахман муллада Тайсуганда, аннары ун ел чамасы Габдессәлам Ураевта Ташкичүдә: гарәп теле, Коръән, мөселман хокукы, дин белеме.

3. 03

   чама белән 1744–1749 еллар

   Гәйнә вулысында һәм Исәт провинциясендә мулла һәм укытучы

   Күземьяр-Байавыл авылында (хәзер Пермь краеның Барда районы) һәм Мөслим авылында (хәзер Чиләбе өлкәсе) балалар укыта, мулла хезмәтен башкара.

4. 04

   чама белән 1749–1755 еллар

   Туган Карышта имам һәм мөдәррис

   Туган авылының мулласы итеп сайлана, мәдрәсә ача — анда әйләнә-тирәдән унбиш шакиртка кадәр укый.

5. 05

   1754 ел

   Ахунлык тәкъдиме һәм кире кагылу

   Авылдашлар һәм галимнәр Батыршаны Себер юлының ахуны итеп куярга тәкъдим итәләр, ләкин старшина Яныш Абдуллин каршы килә.

6. 06

   1755 елның март–мае

   «Өндәмә» вәгъзенәмәсен язу

   Батырша мөселманнарны динен һәм хокукларын якларга чакырган вәгъзенәмә яза; бергәләп чыгыш 1755 елның 3 июленә билгеләнә.

7. 07

   1755 елның 15–18 мае

   Бөрҗән вулысында күтәрелешнең башлануы

   Билгеләнгән сроктан алданрак фетнәчеләр руда экспедициясе башлыгы Брагинны үтерәләр һәм Сапсал ямын тар-мар итәләр.

8. 08

   1755 елның август–октябре

   Ногай юлындагы һәм Гәйнә вулысындагы күтәрелеш

   Заводларга, кальгаларга һәм почта станнарына һөҗүмнәр. Гәйнә вулысында 27–28 августта старшина Әбдүк Хуҗагулов үтерелә; 1 сентябрьдә Кызыл Ярдагы җыен куып таратыла.

9. 09

   1755 елның сентябре

   Хәлне йомшарту турындагы указ

   3 сентябрьдә чукынмаганнарны күчерүне һәм мөселманнарга каршы башбаштаклыкны чикләгән указ чыга — күтәрелешнең турыдан-туры нәтиҗәсе.

10. 10

    1755 елның 1 сентябре — 1756 елның 8 августы

    Хакимияттән качу

    Гаиләсе һәм шәкертләре белән урманнарга китә. Диярлек бер ел качып йөри, 1756 елның 8 августында Әзекәй авылында старшина Сөләйман Диваев күрсәтмәсе буенча кулга алына.

11. 11

    1756 елның 1 октябре

    Муром янында качу омтылышы

    Санкт-Петербургка барган юлда Батырша богауларны чишеп, урманга кача, ләкин сакчылар аны тотып ала.

12. 12

    1756 елның 4–21 ноябре

    Императрица Елизавета Петровнага хат

    Мәскәүдәге Яшерен канцелярия төрмәсендә «Гарызнамә» — Елизавета Петровнага хат-үтенеч яза. 30 ноябрьдә Санкт-Петербургка озатыла.

13. 13

    1757 ел уртасы

    Хөкем карары һәм Шлиссельбург кальгасы

    Камчы белән суктыру, борын тишеге ерту, гомерлек төрмә. Батырша Шлиссельбург кальгасына ябыла.

14. 14

    1762 елның 24 июле

    Кальгада һәлакәт

    Сакчылар белән бәрелештә һәлак була; икенче версия буенча — сакчылар тарафыннан үтерелә. Үлеменең төгәл шартлары билгеле түгел.

15. 15

    бүгенге көнгә кадәр

    Хәтер һәм мирас

    Иске Балтач музее, аның исемендәге урамнар һәм мәчет, фәнни конференцияләр һәм китаплар — Батырша турындагы хәтер яши.

Батырша тормышы турындагы мәгълүматлар тулысынча сакланмаган, төрле чыганакларда даталар төрлечә бирелә. Шуңа күрә монда бәхәсле даталар «чама белән» яки «төрле чыганаклар буенча» дип күрсәтелә.